We hebben allemaal te maken met stress op dagelijkse basis en dat kan zich op verschillende manieren uiten. De een gaat er vrij makkelijk mee om en de ander kan er echt veel last van hebben. Wist je dat langdurige stress zelfs lichamelijke klachten kan veroorzaken of onderhouden? Denk bijvoorbeeld aan een stressvolle periode op je werk of tijdens de tentamens van je studie. Stressmanagement is daarom bijna altijd een onderdeel van het behandelplan bij Fysio Delsink. Het is namelijk vaak zo dat stress ervoor zorgt dat jij minder goed herstelt van je klachten.

In deze blog leg ik uit hoe stress werkt, wat voor effect het op je lichaam en eventuele klachten kan hebben en wat je er zelf aan kunt doen. Als je het proces een beetje begrijpt, begrijp je misschien ook waarom het een oorzaak of onderhoudende factor kan zijn van jouw klachten.

Stress kan op de lange termijn, door meerdere psychologische factoren en biologische systemen, een negatief effect hebben op jouw gezondheid.”

Het sympathische zenuwstelsel is zo’n biologisch systeem en is een onderdeel van het autonome zenuwstelsel.

Het autonome zenuwstelsel, wordt ook wel het onwillekeurige zenuwstelsel genoemd. De processen die hier plaatsvinden, gebeuren vooral onbewust. Denk hierbij bijvoorbeeld aan je ademhaling, spijsvertering en hartslag. Het autonome zenuwstelsel is te verdelen in 2 belangrijke delen.

1. Orthosympathisch zenuwstelsel

Het orthosympathische zenuwstselsel bereidt het lichaam voor op een vecht- of vluchtreactie. De vecht- of vluchtreactie is een verdedigingsmechanisme dat optreedt als er acuut gevaar dreigt. Er kan op zo’n moment angst en stress ontstaan.

En dat kan al rap gebeuren! Je kent het wel, het is 23.00 uur en pikkedonker. Je komt thuis aan en ziet een schaduw naast de voordeur. Je twijfelt over wat je ziet. Je eerste reactie is stress, je spieren spannen zich aan, je hartslag gaat omhoog. Deze reactie heb je nodig om te vechten of te vluchten. Zodra je beseft dat het je vriendin is die op je staat te wachten, produceert het lichaam stoffen om de balans weer te herstellen en zo kom je weer tot rust.

2. Parasympathisch zenuwstelsel

Het parasympathische zenuwstelsel beïnvloedt de organen zodat, het lichaam in een staat van rust en herstel kan komen. Dit is wat er gebeurt op het moment dat je je vriendin bij de voordeur hebt herkend. De stoffen die vrijkomen in je lichaam verbeteren het weefsel en de herstelmechanismen van het lichaam.

Voortdurende stress kan een disbalans van je autonome zenuwstelsel tot gevolg hebben. Door deze disbalans kunnen ook je gedrag, stemming, emotie en cognitieve vaardigheden (geheugen, oriëntatie en aandacht) veranderen. Dit is een complex geheel dat gecombineerd kan voorkomen en zichzelf ook kan versterken (Johnson 2018). Dat is waarom het zo belangrijk is om te begrijpen hoe stress ontstaat en belangrijker nog: dat je dus weet wat voor oplossingen er zijn!

“Dat is waarom het zo belangrijk is om te begrijpen hoe stress ontstaat en belangrijker nog: dat je dus weet wat voor oplossingen er zijn!”

Uit onderzoek blijkt dat de relatie tussen ademhaling, emoties en de invloed van ademhaling op het autonome zenuwstelsel een grote verandering geeft in de homeostase, zodat het autonome zenuwstelsel van orthosympatisch naar parasympathisch kan schakelen en kan starten met het herstel (Ravinder et al. 2015).

Homeostase = de balans van processen in je lichaam

Tips:

Ademhalingstechnieken zijn inzetbaar voor het behandelen van stress en de indirecte gevolgen hiervan. Die indirecte gevolgen kunnen bijvoorbeeld nekklachten zijn.

  • Het is niet voor niets dat je advies krijgt om even een paar keer goed door te ademen om rustiger te worden.
  • Probeer de volgende keer dat je stress ervaart, in een comfortabele positie te komen en eens een paar keer diep in en uit te ademen.
  • Wellicht kun je zo de balans weer wat herstellen.

Dingen als werk en studie, kunnen grote stressfactoren in je dagelijkse leven zijn. Een stressfactor kan alles zijn dat van buitenaf je homeostase verstoort, de stressreactie is wat je lichaam doet om de homeostase te herstellen.

“Dit betekent kortweg dat de stressreactie niet alleen actief kan worden door lichamelijke of psychologische problemen, maar ook door de anticipatie hierop.”

Een stressfactor kan ook een voorbereiding zijn op een mogelijke verstoring van de homeostase. Dit betekent kortweg dat de stressreactie niet alleen actief kan worden door lichamelijke of psychologische problemen, maar ook door de anticipatie hierop. Het psychologische systeem kan dus niet slechts geactiveerd worden door allerlei daadwerkelijke problemen, maar ook nog eens door er alleen al aan te denken. Dit is vooral het geval bij mensen, dieren gaan hier anders mee om.

“Als een zebra aan het drinken is bij een waterpoel en er komt een grote leeuw aan, dan is zijn vecht- of vluchtreactie direct geactiveerd. Hij rent zo hard hij kan weg, als het gevaar is geweken, zoekt hij een nieuwe plek en drinkt hij rustig door. De disbalans van het autonome zenuwstelsel herstelt in dit geval supersnel. Als jij bij een waterpoel staat te drinken en er komt een grote leeuw aan, dan wordt je vecht- of vluchtreactie ook direct geactiveerd. Daarna duurt het alleen veel langer voordat jouw autonome zenuwstelsel weer in balans is. Het kan daarna zélfs zo zijn dat je alleen al bij het zien van een waterpoel je traumatische ervaring opnieuw beleeft.

Dit proces kan ook geactiveerd worden bij acute lichamelijke klachten, omdat je bijvoorbeeld een slechte ervaring hebt met vorig herstel of dat van iemand in je omgeving. Het probleem is dan vooral dat dit systeem maanden actief kan blijven. Deze langdurige variant van stress kan een verklaring zijn voor terugkerende of aanhoudende lichamelijke klachten.” (Sapolsky 2004: 4-7)

“Hoe met stress en ziektebeleving omgegaan wordt, is veelal te verklaren door je persoonlijkheid.”

(Sapolsky 2004: 387)

Het persoonlijk beleven van een mens, inclusief emoties, stressfactoren en cognities zullen zich dus uitdrukken in lichamelijke processen, onder andere in activiteiten van het autonome zenuwstelsel. Hoe met stress en ziektebeleving omgegaan wordt, is veelal te verklaren door je persoonlijkheid. (Sapolsky 2004: 387)

Sociale steun, maar ook je genen en zelfbewustzijn kunnen effect hebben op hoe je met stress om gaat.Mindfullness, zelfbewustzijn en onder andere ademhalingsoefeningen kunnen de homeostase in je lichaam herstellen.

Heb je na het lezen van deze blog vragen, of herken je bepaalde dingen, maar heb je extra hulp nodig? Je kunt altijd contact met mij opnemen en bent van harte welkom bij mij in de praktijk!

Robbin, Fysio DelsinkSamen werken aan herstel.

Literatuurlijst:

  1. Schwartz J. (2017) Long-term physical health consequences of perceived inequality: results from a twin comparison design. Sci. Med. 187, 184–192.
  2. Johnson BT, Acabchuk RL. (2018) What are the keys to a longer, happier life? Answers form five decades of health psychology research. Social Science & Medicine. 196:218-226.
  3. Sapolsky R. (2004). Why zebras don’t get ulcers. The acclaimed guide to stress, stress-related diseases, and coping. New York: St. Martins Griffin.
  4. Ravinder J, Crawford M, Barnes V, Harden K. (2015) Self-Regulation of Breathing as a Primary Treatment for Anxiety. Appl Psychophysiol Biofeedback. 1007/s10484-015-9279-8.